Gaandeweg – Volkskrant

Meer sfeer dan plot

Het gat in de ozonlaag of de multiculturele samenleving? Ze zijn ver

weg in de eindexamenfilms van Lichting 2008 van de Nederlandse

Film en Televisie Academie….

Jan Pieter Ekker 26 juni 2008, 00:00

 

‘Ik wilde een pure documentaire maken. Een echte, zonder

gecaste personages en uitgeschreven scènes. Een documentaire

zoals ik vroeger dacht dat alle documentaires gemaakt werden.

Voordat ik op de Filmacademie zat.’

Josefien Hendriks, studente documentaireregie, stapte met een

geluidsman en haar producent, met honderd vragen en duizend

angsten, een camera en achttien schone onderbroeken in een

auto, en vroeg bij benzinestations of ze een stukje met mensen

mocht meerijden. Ze legde 4.831 kilometer af, kriskras door

Nederland. Onderweg stelde ze de vragen waar ze zelf ook mee

worstelt, over geluk, geloof, vriendschap en de dood.

Hendriks kwam thuis met 26 uur materiaal waaruit ze haar 24

minuten durende afstudeerfilm Wij gaan nergens naar toe

destilleerde. Wat geluk is? Dat je vrouw kanker heeft en dat het

toch goed gaat, aldus een vrachtwagenchauffeur. Een jonge

hypotheekadviseur is in zijn nopjes omdat hij zijn begrafenis tot

in detail heeft geregeld. Volgens een groepje Turkse

Rotterdammers heb je het zelf in de hand of je gelukkig wordt.

Hendriks zelf is gelukkig als het stil is in haar hoofd.

De filosofisch getinte roadmovie mag exemplarisch worden

genoemd voor Lichting 2008 van de Nederlandse Film en

Televisie Academie, de grootste en belangrijkste audiovisuele

opleiding van Nederland. Het gat in de ozonlaag, de oliecrisis,

het Palestijns-Israëlisch conflict en de multiculturele

samenleving zijn ver weg; de meeste producties zijn persoonlijk

getint, en vinden hun oorsprong in een eigen herinnering of

fascinatie. Sfeer is belangrijker dan plot; de hoofdrollen zijn

veelal voor jonge, zoekende vrouwen.

Lichting 2008 – 57 studenten in vakgebieden als regie,

productie, scenario, montage en production design – studeert af

met acht commercials, een nog geen drie minuten durend

animatiefilmpje (waaraan door drie man negen maanden is

gewerkt), zeven fictieproducties (waaronder een stichtelijke

jeugdfilm), en vijf documentaires. Net als de afgelopen jaren is

het niveau hoog, zeker op technisch vlak.

De documentaire met de wijdste blik is Pjotr – Brieven uit de

Goelag, maar ook regisseur Jan Jaap Kuiper combineert het

universele met het persoonlijke. Zijn Russische vrouw is het

verbindende element in een tamelijk klassieke, maar

indringende film over haar overgrootvader, een van de talrijke

slachtoffers van de zuiveringsacties van het Stalin-bewind. In

voice-over worden fragmenten voorgelezen uit de

teruggevonden brieven die hij schreef vanuit de Goelag.

Ook documentairemaker Carine Bijlsma, dochter van de

wereldberoemde cellist Anner Bijlsma en violiste Vera Beths,

vond haar onderwerp dicht bij huis. ‘Als je je vader echt wilt

leren kennen, moet je op zoek gaan naar het geheim van

Boccherini’, zei haar moeder haar. Bijlsma reist met haar vader

naar Madrid, naar het (inmiddels verlaten) paleis waar de

Italiaanse componist en cellist Luigi Boccherini ooit zijn muziek

maakte. Het resultaat is een ontwapenende combinatie van een

masterclass en een egodocument. ‘Als je dit hoort ben je lief

voor je kinderen en lief voor elkaar en is er geen oorlog’, zegt

Bijlsma als hij in vervoering naar een menuet van Boccherini

luistert.

Overgave van Joanna Wesseling, een registrerende

documentaire over zes jonge zusters in een piepkleine priorij bij

Enschede, begon ook als een persoonlijke zoektocht. Ook

letterlijk: Wesseling vond haar onderwerp met Google.

Wesseling doorsnijdt de dagelijkse rituelen met beelden van de

natuur. Op de geluidsband klinkt alleen wat, enigszins

clichématig pianogepingel. Een voice-over ontbreekt, praten is

de zusters niet toegestaan. Joggen wel. De zusters rennen een

paar keer per wee door het bos. Met een hagelwit kapje op;

onder hun grauwe habijt met schouderkleed dragen ze knalrode

Nikes.

In de meeste dramaproducties wordt het verhaal ook niet van a

tot z voorgekauwd. In het coming of age-filmpje Daglicht

probeert Michiel Rummens een gevoel van onbevangenheid te

vangen, door een jongen en een meisje de ochtend na een

spetterend feest om elkaar heen te laten draaien. Ze keuvelen

over de houdbaarheidsdatum van een pak melk en de beste

manier om een kokosnoot te openen. Op de geluidsband klinkt

Sunday Morning van The Velvet Underground.

In het knappe, poëtische Gaandeweg van Margot Schaap

gebeurt zo mogelijk nog minder. Een meisje van achttien gaat

na de zomer op kamers, en heeft moeite om afscheid te nemen

van haar ouderlijk huis en haar slaapkamer, het konijn en de

kat, van haar jeugdvriendje én van haar jeugd.

In het subtiele, verstilde Waterstand van Dries Meinema (dat de

gebroeders Dardenne en de Turkse meester Nuri Bilge Ceylan

zijn voorbeelden zijn, laat zich zien) heeft het afscheid al

plaatsgehad. Maar de hoofdpersoon keert nog een keer terug

naar het gat waar hij opgroeide – om tot de conclusie te komen

dat alles anders is. Of preciezer: dat daar alles hetzelfde is

gebleven, maar dat hij zelf is veranderd. Meinema, zoon van een

Belgische moeder, nam zijn film op met Vlaamse acteurs in het

even desolate als fotogenieke dorp Doel, naast de Antwerpse

haven, in de schaduw van een enorme kerncentrale.

De meest volwassen en complete afstudeerfilm van Lichting

2008 is Drang. Dat is niet zo vreemd; de film is geregisseerd

door Sacha Polak, die twee jaar geleden al afstudeerde aan de

Filmacademie. De hulp van Polak werd drie weken voor de

opnamen ingeroepen nadat de beoogde regisseur was afgehaakt.

‘Vier scenarioversies, ontzettende ruzie en een duiventil in een

studio’, daarmee ging ze aan de slag. Met een crew die ze niet

kende, maakte Polak in korte tijd een gevoelig, deels

geïmproviseerd filmpje over een jonge vrouw (een fraaie rol van

Lore Dijman) op zoek naar echte liefde.

Polak – die na haar afstudeerfilm Teer al een NPS KORT!-

aflevering en een One Night Stand regisseerde – bewijst eens

temeer dat de Filmacademie een uitstekende leerschool is.